სისხლის სამართლის ultima ratio პრინციპი და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის რეფორმა: ტექნიკური მოწესრიგება, პროპორციულობა და დეკრიმინალიზაცია
Article Sidebar
Main Article Content
ანოტაცია
ნაშრომი ეძღვნება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის რეფორმის აუცილებლობის შეფასებას ultima ratio პრინციპის ჭრილში. სისხლის სამართალი, როგორც სახელმწიფოს ყველაზე მკაცრი სამართლებრივი რეაგირების მექანიზმი, გამოყენებული უნდა იყოს მხოლოდ მაშინ, როდესაც სამართლებრივი სიკეთის დაცვა სხვა, ნაკლებად მკაცრი საშუალებებით — ადმინისტრაციული, სამოქალაქო ან დისციპლინური პასუხისმგებლობით — ეფექტიანად ვერ მიიღწევა. აღნიშნული პრინციპის უგულებელყოფა იწვევს სისხლის სამართლის სფეროს არაგონივრულ გაფართოებას, ნორმათა გადატვირთვას, პასუხისმგებლობის არაპროპორციულობასა და ისეთი ქმედებების კრიმინალიზაციას, რომელთა საზოგადოებრივი საშიშროება არ ამართლებს სისხლისსამართლებრივ ჩარევას.
კვლევის მიზანია საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის როგორც ტექნიკური, ისე შინაარსობრივი პრობლემების გამოვლენა და რეფორმის ძირითადი მიმართულებების დასაბუთება. ნაშრომში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა კოდექსის სისტემურობას, ნორმათა სიზუსტეს, ტერმინოლოგიურ ერთგვაროვნებას, სანქციათა პროპორციულობასა და იმ დაბალი საზოგადოებრივი საშიშროების მქონე ქმედებების იდენტიფიცირებას, რომლებიც შესაძლებელია დაექვემდებაროს დეკრიმინალიზაციას ან გადატანილ იქნეს სხვა სამართლებრივ რეჟიმში. კვლევა ხაზს უსვამს, რომ კოდექსის რეფორმა არ უნდა შემოიფარგლოს მხოლოდ ტექნიკური რედაქტირებით; საჭიროა სისხლისსამართლებრივი პოლიტიკის შინაარსობრივი გადახედვა, რათა სისხლის სამართალი დარჩეს უკიდურეს, გამონაკლის და პროპორციულ რეაგირებად.
ნაშრომში გაანალიზებულია ზედმეტი კრიმინალიზაციის საფრთხეები, მათ შორის სამართალდამცავი და სასამართლო სისტემის რესურსების არაეფექტიანი გამოყენება, პირის უფლებებში არაპროპორციული ჩარევა და სისხლის სამართლის პრევენციული ფუნქციის შესუსტება. კვლევის ფარგლებში პროპორციულობის პრინციპი განიხილება როგორც ქმედების დანაშაულად გამოცხადების, ისე სასჯელის განსაზღვრის ეტაპზე.
დასკვნის სახით ნაშრომი ასაბუთებს, რომ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის რეფორმა უნდა დაეფუძნოს სამ ძირითად მიმართულებას: ნორმების ტექნიკურ-სისტემურ მოწესრიგებას, პასუხისმგებლობისა და სანქციების პროპორციულობის უზრუნველყოფას და დაბალი საზოგადოებრივი საშიშროების მქონე ქმედებების დეკრიმინალიზაციას. ასეთი მიდგომა ხელს შეუწყობს უფრო სამართლიანი, ეფექტიანი და თანამედროვე სისხლისსამართლებრივი სისტემის ჩამოყალიბებას.