სამართლებრივი სახელმწიფოს ტრანსფორმაცია ხელოვნური ინტელექტის ეპოქაში

ანოტაცია

თანამედროვე ეპოქაში ხელოვნური ინტელექტის სწრაფი ინტეგრაცია საჯარო მმართველობასა და მართლმსაჯულების სისტემებში ფუნდამენტურად ცვლის სამართლებრივი სახელმწიფოს კლასიკურ მოდელს. ნაშრომი იკვლევს იმ კომპლექსურ გამოწვევებს, რომლებსაც ალგორითმული მმართველობა უქმნის ხელისუფლების დანაწილების პრინციპს, სამართლებრივ განსაზღვრულობასა და ინდივიდის ფუნდამენტურ უფლებებს.

ნაშრომში განხილულია გლობალური მმართველობის არქიტექტურა და ე.წ. „სტანდარტების ომი“, სადაც ევროკავშირის ღირებულებებზე ორიენტირებული მოდელი (EU AI Act) უპირისპირდება აშშ-ისა და ჩინეთის რადიკალურად განსხვავებულ მიდგომებს. არგუმენტირებულია, რომ ერთიანი საერთაშორისო კონვენციის არარსებობა იწვევს ნორმატიულ ფრაგმენტაციას, რაც საფრთხეს უქმნის საერთაშორისო სამართლის უნივერსალურობას.

ნაშრომი ასევე ყურადღებას ამახვილებს კონსტიტუციურ გარანტიებზე. ალგორითმული გადაწყვეტილების მიღების პროცესი ხშირად ხასიათდება „შავი ყუთის“ ეფექტით, რაც შეუძლებელს ხდის საჯარო ხელისუფლების აქტების ჯეროვან დასაბუთებას და არღვევს მოქალაქის უფლებას სამართლიან სასამართლო პროცესზე. შედარებით-სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე (მაგ. ნიდერლანდების SyRI-ს საქმე და აშშ-ის Loomis v. Wisconsin), ნაჩვენებია, თუ როგორ ცდილობენ ეროვნული სასამართლოები ადამიანური კონტროლის პრინციპის კონსტიტუციურ სტანდარტად დამკვიდრებას. სამართლებრივი სახელმწიფოსთვის აუცილებელია „ციფრული კონსტიტუციონალიზმის“ განვითარება. ეს გულისხმობს არა მხოლოდ არსებული ნორმების ადაპტაციას, არამედ ახალი თაობის უფლებების აღიარებას, როგორიცაა ალგორითმული ახსნა-განმარტების მოთხოვნის უფლება და დაცვა ავტომატიზებული დისკრიმინაციისგან. საბოლოოდ, ნაშრომი ამტკიცებს, რომ AI-ს ეპოქაში სამართლის მთავარი ფუნქცია ტექნოლოგიური პროგრესისთვის ეთიკური და სამართლებრივი კალაპოტის შექმნაა, სადაც ადამიანის ღირსება რჩება უზენაეს ღირებულებად.